ΠΑΘΗΣΕΙΣ

ΚΕΦΑΛΑΛΓΙΑ

Η κεφαλαλγία ή πονοκέφαλος είναι ένα από τα πιό συχνά συμπτώματα που οδηγούν τον ασθενή στο γιατρό. Η επεισοδιακή κεφαλαλγία που μπορεί όλοι να παρουσιάζουμε και υφίεται με απλά παυσίπονα είναι κάτι που δεν χρήζει περαιτέρω διερεύνησης.

‘’Κόκκινο πανί’’ είναι η κεφαλαλγία που δεν υφίεται με παυσίπονα, η αιφνίδιας έναρξης έντονη κεφαλαλγία, η κεφαλαλγία που συνοδεύεται από άλλα συμπτώματα όπως διαταραχή όρασης, αδυναμία ή μούδιασμα ενός άκρου, καθώς και η αλλαγή στο χαρακτήρα μίας χρόνιας γνωστής κεφαλαλγίας. Όλες οι παραπάνω περιπτώσεις χρήζουν άμεσης εκτίμησης από νευρολόγο.

Οι κεφαλαλγίες στην οξεία φάση αντιμετωπίζονται με παυσίπονα, ενώ αν είναι συχνές και επεμβαίνουν στην καθημερινή δραστηριότητα του ασθενή χρήζουν θεραπείας πρόληψης με σκοπό την μείωση της συχνότητας και της έντασης του πόνου. Σημαντικό θα ήταν να αναφερθεί ότι η κατάχρηση αναλγητικών μπορεί να προκαλέσει κεφαλαλγία και για αυτό θα πρέπει να προσέχουμε την αλόγιστη χρήση αυτών των φαρμάκων.

Οι πιο συχνές κεφαλαλγίες είναι η κεφαλαλγία τάσης και η ημικρανία, καθώς όμως υπάρχουν πολλά άλλα είδη κεφαλαλγιών θα πρέπει η αντιμετώπιση να εξατομικεύεται με σκοπό την όσο το δυνατόν καλύτερη ποιότητα ζωής του ασθενούς.

ΠΟΛΛΑΠΛΗ ΣΚΛΗΡΥΝΣΗ

Η Πολλαπλή Σκλήρυνση είναι μία αυτοάνοση φλεγμονώδης νόσος, στην οποία ο ίδιος ο οργανισμός στρέφεται έναντι της μυελίνης του, το περίβλημα δηλαδή του νευρικού ιστού στον εγκέφαλο και το νωτιαίο μυελό και για αυτό είναι γνωστή και σαν απομυελίνωση. Πρόκειται συνήθως για νόσο της νεαρή ηλικίας αποτελώντας την τρίτη κατά σειρά συχνότητας αιτία σοβαρής αναπηρίας στις ηλικίες των 20−40 ετών.

Τα συμπτώματα είναι ποικίλα, έχουν υποτροπιάζοντα χαρακτήρα και περιλαμβάνουν επεισόδια διαταραχής στην όραση όπως θάμβος ή διπλή όραση, αιμωδίας ή αδυναμίας άκρων, ζάλη, αστάθεια στη βάδιση. Τα συμπτώματα αυτά έχουν τάση για προοδευτική και ποικίλου βαθμού αποκατάσταση.

Η διάγνωση γίνεται με απεικόνιση με μαγνητική τομογραφία του εγκεφάλου και του νωτιαίου μυελού και συμπληρώνεται με άλλες εξετάσεις όπως η εξέταση της οπτικής οδού με οπτικά προκλητά δυναμικά, οσφυονωτιαία παρακέντηση και ειδικό αιματολογικό έλεγχο.

Η θεραπεία συνίσταται αρχικά στην αντιμετώπιση του συμπτώματος στην οξεία φάση με χορήγηση κορτικοειδών προς αποκατάσταση της συμπτωματολογίας. Στη συνέχεια ο ασθενής θα πρέπει να λάβει ειδική αγωγή για πρόληψη περαιτέρω υποτροπών. Η τακτική παρακολούθηση για την αποτελεσματικότητα της αγωγής και η συνεργασία ασθενούς και ιατρού δεδομένης της χρονιότητας της νόσου παίζει πολύ σημαντικό ρόλο.

ΚΙΝΗΤΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ

Οι κινητικές διαταραχές είναι ένα σύνολο παθήσεων με διαταραχή των εκούσιων και αυτόματων κινήσεων του σώματος, παρουσιάζοντας είτε υπερβολή αυτών, οπότε μιλάμε για υπερκινησία, είτε μείωσή τους οπότε μιλάμε για υποκινησία.

Στην πρώτη κατηγορία η πιό συχνή πάθηση είναι ο Ιδιοπαθής Τρόμος. Ο Ιδιοπαθής τρόμος είναι μία καλοήθης νόσος καθώς δεν είναι απειλητική για την ζωή του ασθενή, μπορεί όμως να επηρεάσει την καθημερινότητα και την ποιότητα ζωής του. Οι ασθενείς παρουσιάζουν τυπικά ακούσιο τρόμο των άνω άκρων ενώ προοδευτικά μπορεί να συμμετέχει και η κεφαλή. Ο τρόμος είναι ως επί το πλείστον τρόμος θέσης, δηλαδή εμφανίζεται όταν ο ασθενής κρατάει το άκρο σε κάποια θέση έναντι της βαρύτητας για κάποιο χρονικό διάστημα για παράδειγμα όταν κρατάει μία κούπα. Ο τρόμος μπορεί να γίνει πιο έντονος όταν αυτός προσπαθεί να εκτελέσει κάποια κίνηση για παράδειγμα να φέρει το κουτάλι στο στόμα του, επιτείνεται επίσης με το άγχος, ενώ βελτιώνεται στην ηρεμία και εξαφανίζεται στον ύπνο. Φαίνεται να υπάρχει οικογενής προδιάθεση, χωρίς αυτό να αποτελεί κανόνα. Η νόσος αντιμετωπίζεται φαρμακευτικά εφ’όσον ο ασθενής θεωρεί ότι τα συμπτώματα επηρεάζουν την καθημερινότητά του.

Στη δεύτερη κατηγορία, στις υποκινησίες, η πιό συχνή πάθηση είναι η νόσος του Parkinson. Η νόσος Parkinson είναι μία εκφυλιστική νόσος και ανήκει σε μία ευρύτερη ομάδα παθήσεων που ονομάζονται εξωπυραμιδικές παθήσεις. Οφείλεται κυρίως στην προοδευτική απώλεια της ντοπαμίνης, του κύριου νευροδιαβιβαστή στο εξωπυραμιδικό σύστημα και αποτελεί νόσο κυρίως της μέσης και μεγάλης ηλικίας αν και σπάνια υπάρχουν μορφές με πρώιμη έναρξη σε νεαρές ηλικίες.

Τα συμπτώματα της νόσου περιλαμβάνουν τρόμο ηρεμίας, στην πλειοψηφία των άνω άκρων, ο οποίος μπορεί να είναι ασύμμετρος με το ένα άκρο πιο επηρεασμένο από το άλλο και τυπικά περιγράφεται κίνηση των δακτύλων ‘’σαν να μετράει ο ασθενής χρήματα’’ και μπορεί να επεκταθεί στα κάτω άκρα, τα χείλια ή την κάτω γνάθο. Σημαντικό είναι ότι ένα μικρό ποσοστό ασθενών δεν θα εμφανίσει ποτέ τρόμο. Οι ασθενείς επίσης παρουσιάζουν βραδυκινησία με δυσκολία στην έναρξη και την εκτέλεση των κινήσεων και δυσκαμψία με χαρακτηριστική στάση σώματος δηλαδή σώμα και κεφάλι σκυμμένα προς τα εμπρός, γόνατα και αγκώνες ελαφρώς λυγισμένα, απώλεια της φυσιολογικής εναιώρησης των χεριών κατά την βάδιση, ενώ το πρόσωπο τους είναι ανέκφραστο. Λόγω της δυσκαμψίας και της βραδυκινησίας οι ασθενείς συχνά παρουσιάζουν μυοσκελετικά άλγη με αποτέλεσμα να ζητούν βοήθεια για τον πόνο και να καθηστερεί η διάγνωση. Λόγω της απώλειας των αντανακλαστικών διορθωτικών κινήσεων συχνά παρουσιάζουν αστάθεια στη βάδιση και πτώσεις που επηρεάζουν την καθημερινότητά τους.

Επιπλέον συμπτώματα της νόσου του Parkinson, κάποια από τα οποία μπορεί και να προηγούνται είναι η διαταραχή της όσφρησης, η διαταραχή του ύπνου με πολύ ζωντανά όνειρα, η δυσκοιλιότητα, οι διαταραχές της αρτηριακής πίεσης, η κατάθλιψη αλλά και νοητικές διαταραχές όπως απάθεια, διαταραχή της προσοχής, άνοια.

H διάγνωση αρχικά είναι κλινική, υπάρχουν όμως και απεικονιστικές μέθοδοι (αξονική, μαγνητική τομογραφία εγκεφάλου) που χρησιμοποιούνται για τον αποκλεισμό άλλων παθήσεων που μπορεί να μιμούνται τη νόσο του Parkinson, αλλά και πιο ειδικών για την ανάδειξη της νόσου ( Dat Scan).

Η φαρμακευτική θεραπεία στοχεύει στην αποτελεσματική ως επί των πλείστων αντιμετώπιση των συμπτωμάτων και την βελτίωση της ποιότητας ζωής, καθώς δεν υπάρχει θεραπεία η οποία να αντιστρέφει την εξελικτική πορεία της νόσου. Σε προχωρημένα στάδια και κάτω από συγκεκριμένες προυποθέσεις σημαντική βοήθεια προσφέρει η χειρουργική αντιμετώπιση με την εν τω βάθει εγκεφαλική διέγερση (DBS).

ANOIA

Άνοια, ξεκινώντας με την ετοιμολογία της λέξης είναι α στερητικό + νους, δηλαδή απώλεια του νου. Πρόκειται για απώλεια σε έναν άνθρωπο γενικών νοητικών ικανότητων που προϋπήρχαν με αποτέλεσμα αυτή η απώλεια να επηρεάζει την καθημερινότητά του. Υπάρχουν διάφορες νοσολογικές οντότητες που προκαλούν άνοια, οι οποίες διαφέρουν στην αιτιοπαθολογία, τα προεξάρχοντα συμπτώματα, την εξέλιξη και την ανταπόκριση στη φαρμακευτική αγωγή.

Η πιό συχνή άνοια είναι η νόσος Alzheimer, η οποία είναι εκφυλιστική νόσος της οποίας η αιτιολογία δεν έχει διευκρινιστεί πλήρως, με προοδευτικά επιδεινούμενη κλινική συμπτωματολογία. Η συχνότητα της νόσου αυξάνεται με την ηλικία και συναντάται σε πολύ μικρό ποσοστό στις ηλικίες κάτω των 65 ετών.

Κύριο και πιο χαρακτηριστικό σύμπτωμα είναι η διαταραχή μνήμης, κυρίως της πρόσφατης, με τον ασθενή να κάνει για παράδειγμα την ίδια ερώτηση πάνω από μία φορές. Εκτός από την διαταραχή μνήμης οι ασθενείς παρουσιάζουν διαταραχή των οπτικοχωρικών τους λειτουργιών, προοδευτικά για παράδειγμα μπορεί να χάνουν τον προσανατολισμό τους και να χάνονται, διαταραχή στην κατανόηση και εκφορά του λόγου όπως και της κρίσης τους. Κατά την εξέλιξη της νόσου μπορεί να παρουσιάσουν κατάθλιψη αλλά και ευερεθιστότητα, επιθετική συμπεριφορά, ακόμα και ψευδαισθήσεις. Σπάνια μπορεί να παρουσιάσουν και επιληπτικές κρίσεις.

Η διάγνωση περιλαμβάνει αποκλεισμό αντιστρεπτών αιτιών άνοιας με αιματολογικές και απεικονιστικές εξετάσεις, ειδικές απεικονιστικές εξετάσεις και νευροψυχολογικές δοκιμασίες για την διερεύνηση του τύπου της άνοιας.

Η θεραπεία περιλαμβάνει φαρμακευτική και συμπτωματική αγωγή έτσι ώστε να διατηρηθεί η ποιότητα ζωής του ασθενή αλλά και των φροντιστών για όσο το δυνατό μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.

ΕΠΙΛΗΨΙΑ

Επιληπτική κρίση είναι ένα μεμονωμένο κλινικό φαινόμενο και είναι αποτέλεσμα διαταραχής στην φυσιολογική ηλεκτρική δραστηριότητα του φλοιού του εγκεφάλου. Οι επιληπτικές κρίσεις χωρίζονται αδρά σε γενικευμένες και εστιακές ανάλογα με το αν ο ασθενής χάνει ή όχι τις αισθήσεις του. Οι γενικευμένες επιληπτικές κρίσεις είναι αυτό που έχει ο περισσότερος πληθυσμός στο μυαλό του όταν ακούει τον όρο επιληπτική κρίση. Δηλαδή πρόκειται για απώλεια συνείδησης συνήθως χωρίς πρόδρομα συμπτώματα, με γενικευμένους σπασμούς άνω και κάτω άκρων, γενικευμένη δυσκαμψία του σώματος, δήξη γλώσσας, ρόγχο, απώλεια ούρων ή κοπράνων και στη συνέχεια ακολουθεί μία περίοδος όπου ο ασθενής είναι συγχητικός. Στις εστιακές κρίσεις o ασθενής διατηρεί τις αισθήσεις του και μπορεί να περιγράψει μία ακούσια ρυθμική κίνηση ενός τμήματος στο σώματός του, οπτικές ή αισθητικές διαταραχές. Κάποιοι ασθενείς μπορεί να περιγράψουν συμπτώματα που προηγούνται της επιληπτικής κρίσης, τα οποία ονομάζονται αύρα και μπορεί να περιλαμβάνουν επιγαστρική δυσφορία, περίεργη γεύση ή οσμή, διαταραχή όρασης, αίσθημα déjà vu.

Οι επιληπτικές κρίσεις μπορεί να είναι αποτέλεσμα κάποιας άλλης διαταραχής όπως είναι οι ηλεκτρολυτικές διαταραχές (διαταραχή κυριώς του νατρίου), η υπογλυκαιμία, οι λοιμώξεις του εγκεφάλου (μηνιγγίτιδα, εγκεφαλίτιδα), τραύματα και όγκοι του εγκεφάλου, αιμορραγικά εγκεφαλικά, στέρηση του αλκοόλ. Υπάρχουν όμως και επιληπτικές κρίσεις στις οποίες δεν ανευρίσκεται κάποιο αίτιο.

Επιληψία είναι οι επαναλαμβανόμενες επιληπτικές κρίσεις με συγκεκριμένο πρότυπο σε έναν ασθενή. Η αντιμετώπιση των επιληπτικών κρίσεων συνίσταται στην αντιμετώπιση της αιτίας εάν υπάρχει, στη χορήγηση φαρμακευτικής αγωγής αναλόγως του τύπου της κρίσης, ενώ υπάρχει θέση και για τη χειρουργική αντιμετώπιση φ’όσον υπάρχουν συγκεκριμένες ενδείξεις.

ΑΓΓΕΙΑΚΟ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟ ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ

Το Αγγειακό Εγκεφαλικό Επεισόδιο (ΑΕΕ) αποτελεί την τρίτη σε συχνότητα αιτία θανάτου και την πρώτη αιτία μακροχρόνιας αναπηρίας. Με τον όρο ΑΕΕ εννοούμε την αφνίδια διακοπή της φυσιολογικής αιμάτωσης μίας περιοχής του εγκεφάλου με αποτέλεσμα την απουσία επαρκούς οξυγόνου και θρεπτικών συστατικών και τον θάνατο εγκεφαλικών κυττάρων. Η διακοπή αυτή μπορεί να οφείλεται σε απόφραξη κάποιου αγγείου, οπότε μιλάμε για Ισχαιμικό ΑΕΕ, ή σε ρήξη του αγγείου και εξαγγείωση αίματος εντός του εγκεφάλου, οπότε μιλάμε για Αιμορραγικό ΑΕΕ.

Και στις δύο περιπτώσεις η συμπτωματολογία είναι η ίδια και θα πρέπει να σκεφτούμε ότι κάποιος παθαίνει εγκεφαλικό όταν ξαφνικά έχει αδυναμία ή αιμωδία σε μία πλευρά του σώματός του δηλαδή στο χέρι ή το πόδι ή και τα δύο μαζί, όταν ¨στραβώσει¨ το στόμα του, όταν δεν μπορεί να μιλήσει καθαρά, ο λόγος του δεν βγάζει νόημα ή χάνεται τελείως η ομιλία, όταν διαμαρτύρεται για διαταραχές όρασης για παράδειγμα έχει διπλωπία ή χάνει τπ μισό του οπτικό πεδίο, ή όταν έχει αστάθεια βάδισης σαν «μεθυσμένος». Σε κάθε περίπτωση χρήζει άμεσης ιατρικής εκτίμησης και αντιμετώπισης.

Πολλά είναι τα αίτια που μπορεί να οδηγήσουν σε Ισχαιμικό ΑΕΕ. Η συχνότητα των ΑΕΕ αυξάνεται με την ηλικία ενώ σημαντικοί παράγοντες κινδύνου είναι η Αρτηριακή Υπέρταση, ο Σακχαρώδης Διαβήτης, η Δυσλιπιδαιμία, το Κάπνισμα και Καρδιολογικές παθήσεις με πιο συχνή μία αρρυθμία την κολπική μαρμαρυγή. Υπάρχουν και πιο σπάνιες αιτίες τις οποίες συναντάμε κυρίως σε νεότερες ηλικίες, όπως η θρομβοφιλία, μία ανωμαλία στην πήξη του αίματος που αυξάνει τον κίνδυνο θρομβώσεων.

Η διάγνωση μπαίνει από την κλινική εικόνα, την απεικόνιση του εγκεφάλου με αξονική ή μαγνητική τομογραφία εγκεφάλου ενώ στο πλαίσιο του ελέγχου γίνεται περαιτέρω έλεγχος με απεικόνιση των αγγείων του τραχήλου και του εγκεφάλου, με καρδιολογικό έλεγχο και αιματολογικές εξετάσεις προς ανεύρεση παραγόντων κινδύνου.

Η θεραπεία συνίσταται σε υποστηρικά μέτρα στην οξεία φάση και φυσικοθεραπεία. Παράλληλα γίνεται αντιμετώπιση των παραγόντων κινδύνου και συστήνεται φυσική άσκηση με σκοπό την πρόληψη νέων επεισοδίων. Το σημαντικό είναι ότι τα τελευταία περίπου 20 χρόνια γνωρίζουμε ότι το Ισχαιμικό ΑΕΕ στην οξεία φάση σε ασθενείς που πληρούν συγκεκριμένα κριτήρια είναι δυνατό να αντιμετωπιστεί εφ΄όσον γίνει άμεση διάγνωση και μεταφορά σε κατάλληλο κέντρο. Πρόκειται για την ενδοφλέβια θρομβόλυση, χορήγηση δηλαδή φαρμάκου που μπορεί να λύσει το θρόμβου με σκοπό την επαναιμάτωση του εγκεφάλου ώστε να βελτιωθούν ή και να αντιστραφούν πλήρως τα συμπτώματα. ‘Ο χρόνος είναι εγκέφαλος’ (Time is brain) είναι η φράση που χρησιμοποιείται για να δείξει ότι η χορήγηση του φαρμάκου θα πρέπει να γίνει άμεσα, καθώς το χρονικό παράθυρο είναι 4 ½ ώρες από την έναρξη των συμπτωμάτων και όσο πιο σύντομα δοθεί τόσο πιο καλά είναι τα αποτελέσματα. Τα τελευταία δε έτη στην αντιμετώπιση του Ισχαιμικού ΑΕΕ έχει προστεθεί και η ενδαρτηριακή εμβολεκτομή, όπου εξειδικευμένος παρεμβατικός ακτινολόγος φτάνει με έναν καθετήρα στην περιοχή του θρόμβου και τον αφαιρεί.

Στα Στα Ισχαιμικά ΑΕΕ ανήκει και το Παροδικό ισχαιµικό επεισόδιο (ΤΙΑ) το οποίο είναι η προσωρινή διακοπή της αιµατικής ροής σε ένα σηµείο του εγκεφάλου. Τα συμπτώματα είναι τα ίδια με όλων των ΑΕΕ αλλά η διάρκεια είναι από µερικά δευτερολέπτα εώς μερικές ώρες, συνήθως όµως διαρκεί λιγότερο από 24 ώρες. Αποτελεί ένα σηµαντικό προειδοποιητικό σηµείο ενός µελλοντικού εγκεφαλικού επεισοδίου στις επόµενες ώρες, ή ηµέρες και πρέπει να αξιολογείται µε τον ίδιο επείγοντα χαρακτήρα, όπως το εγκεφαλικό επεισόδιο.

Τα Αιμορραγικά ΑΕΕ από την άλλη σαν αιτία έχουν πιο συχνά την αρρύθμιστη αρτηριακή υπέρταση, ενώ πιο σπάνια μπορεί να υπάρχει υποκείμενη βλάβη των αγγείων όπως είναι το ανεύρυσμα και η αρτηριοφλεβώδης δυσπλασία. Η αντιμετώπιση είναι υποστηρικτική, καλή ρύθμιση της αρτηριακής πίεσης, αντιμετώπιση της υποκείμενης αγγειακής βλάβης εάν υπάρχει και σε ορισμένες περιπτώσεις χειρουργική εκκένωση του αιματώματος.